Navigeren tussen loyaliteit en innerlijke autoriteit; van wie verlang je nog toestemming?!
Over het ontwikkelen van je eigen innerlijke autoriteit. Ook in de liefdesrelatie.
Je weet wat je wilt, waar je naar verlangt en wat je mist. Misschien weet je het al jaren. Je hebt erover gelezen, je hebt erover gesproken met vrienden, misschien zat je er al eens mee bij een therapeut. Je kunt precies uitleggen wat er gaat komen. En toch: op het moment dat het erop aankomt, zak je in. Je zegt ‘ja!’ terwijl je ‘nee’ voelt. Je stelt weer zaken uit, gaat het conflict niet aan. Je houd je in, je wacht af. Op wat eigenlijk?
Als je jezelf hierin herkent, is de kans groot dat het niet aan je inzicht ligt. Je inzicht is prima. Wat ontbreekt is iets anders, en dat heeft vaak te maken met twee woorden die nogal heftig klinken en uit de wereld van de psychoanalyse komen: de vaderwond en de ‘onvoltooide vadermoord’.
Wat is de vaderwond?
Iedereen loopt blauwe plekken op in het opgroeien. Je wordt geraakt, vergeten, verlaten of overgeslagen. Die wonden loop je automatisch op, van je moeder en je vader.
De vaderwond is wat er in je achterblijft als de vader die je nodig had er niet was zoals jij hem had gewild. Dat kan op veel manieren.
Een vader die er letterlijk niet was.
Een vader die er wel was, maar onbereikbaar bleef: achter de krant, in beslag door zijn werk, in zijn zwijgen.
Een vader die streng, kritisch of onvoorspelbaar was, bij wie je moest presteren of je klein en aangepast moest houden.
Of juist een vader die zwak was, die zelf gered moest worden, waardoor jij nergens tegenaan kon duwen en stoeien.
Wat ieder kind van een vader nodig heeft.
Is grofweg dit. Iemand die zegt:”Ga maar, de wereld in, ik sta achter je!” Iemand die jouw krachtmeting en jonge ego kan verdragen, ook als die tegen hem in gaat. Iemand bij wie je kunt oefenen met botsen, zonder dat de relatie kapotgaat.
Als dat er niet was, leer je iets anders. Je leert dat jouw kracht en je eigen verlangen najagen gevaarlijk is. Dat ruimte innemen je ook iets kost. Dat liefde voorwaardelijk is: je krijgt hem alleen als je goed doet, als je je aanpast, als je niet te veel bent.
De vaderwond is overigens niet alleen iets van mannen. Bij vrouwen zie je hem vaak terug in de relatie met de eigen ambitie, met zichtbaar worden, met mannen en met autoriteit. Bij mannen vaak in twijfel over de eigen kracht, in het eindeloos bewijzen of juist in het nooit echt beginnen of ergens achter blijven staan.
Wat bedoelen we met de ‘vadermoord’?
Het woord klinkt gewelddadig, en dat is ook de bedoeling. Het komt uit de mythologie en de psychoanalyse, en het gaat natuurlijk niet over je echte vader vermoorden. Het gaat over de stem van je vader in jou: zijn mening, zijn oordeel, de verwachtingen die je van hem over jou hebt meegenomen en die nog steeds bepaalt wat jij mag en niet zou moeten doen.
Een ‘voltooide vadermoord’ is het innerlijke moment waarop je de autoriteit over jezelf terugneemt. Het echte emotioneel losmaken van je vader. Waarop je niet meer wacht op zijn toestemming, zijn goedkeuring of zijn erkenning, maar zelf de auteur of de baas wordt van je eigen leven. Dat betekent niet dat je hem afwijst of dat je stopt met van hem te houden. Het betekent dat zijn oordeel niet langer de laatste stem in jou heeft.
In een gezonde ontwikkeling gebeurt dit vanzelf, in kleine stapjes. De puber die tegen zijn vader in gaat, en later merkt dat hij/ zij wint met discussiëren of stoeien, de jonge vrouw die een andere keuze maakt dan haar vader zou willen. De vader verdraagt het, misschien mopperend, en daarnaast blijft de relatie en de verbinding bestaan. Het kind leert: “ik kan mezelf zijn én blijf veilig verbonden.”
Maar als de vader deze krachtmeting en botsing niet kon verdragen: als hij zich terugtrok, boos werd, gekwetst raakte of instortte, dan leert het kind iets anders: “als ik mezelf ben, verlies ik hem. Of erger: als ik mezelf ben, beschadig ik hem of onze band”.
Daarom snap je het wel, maar kun je het niet veranderen
Hier zit de kern. Als het kiezen voor je eigen verlangen, ooit verbonden raakte aan het verlies of het beschadigen van je (relatie met je) vader, dan voelt ‘gaan staan voor jezelf’ nog steeds zo. Niet in je hoofd, daar weet je allang dat het onzin is. Maar in je zenuwstelsel.
Op het moment dat je je eigen ruimte wilt innemen en je eigen leven wilt leven, gaat er iets heel ouds aan: gevaar! en er alleen voor staan. En je systeem doet wat het vroeger ook altijd deed. Het zet je stil en stemt je af op signalen van breuk of verlies.
Dat stilzetten kan er heel verschillend uitzien.
- Je bevriest: je raakt in de war en weet ineens niet meer wat je wilde.
- Je wordt moe.
- Je gaat pleasen en conflicten vermijden.
- Je vindt een hele logische reden om het nog even niet te doen.
- Of je saboteert de kans, precies op het moment dat het bijna lukt.
En onder dat stilzetten en afstemmen zit vaak loyaliteit. Een diepe, onbewuste trouw aan je vader of aan het familiesysteem waar je uitkomt.
Als hij zijn dromen nooit waarmaakte, voelt het als verraad als jij het wel doet.
Als hij klein werd gehouden, voelt groot worden als hem in de steek laten.
Dat is de reden dat inzicht alleen je niet verder helpt. Je hebt geen kennisprobleem. Je hebt een loyaliteitsprobleem, en dat zit dieper dan je denkt.
Vaak is die wond ook niet eens bij je vader begonnen. Hij droeg zelf iets mee van zijn vader, en die weer van de zijne. Wat jij voelt is soms een stuk geschiedenis dat al generaties wacht op iemand die het anders doet.
Hoe herken je het?
Misschien herken je jezelf in een paar van deze dingen:
Je wacht, bewust of onbewust, op toestemming. Van een partner, een leidinggevende, de omstandigheden.
Je weet precies wat je wilt, maar je lijf werkt niet mee als het moment daar is.
Je voelt je schuldig als het je goed gaat, of als je iets krijgt wat anderen niet hebben.
Je zoekt erkenning bij mensen die die erkenning steeds net niet geven en kunt slecht tegen kritiek (oftwel feedback).
Je zet je af, je rebelleert, maar merkt dat je daarmee nog steeds draait om wat hij vond.
Je kiest partners bij wie je je klein maakt, of partners die jij moet dragen.
Je raakt dicht bij iets wat je echt wilt, en dan gebeurt er iets waardoor het niet doorgaat.
Dat rebelleren verdient even aandacht, want het lijkt op de ‘vadermoord’, maar is het niet. Wie tegen alles in gaat wat de vader vond, is nog steeds met hem bezig. De reacties worden nog steeds door hem bepaald. Alleen in spiegelbeeld. De echte ‘vadermoord’ verloopt rustiger. Het is het moment waarop zijn mening er simpelweg minder toe doet. Je hoeft niet meer tegen hem in. Je kunt gewoon jouw kant op. Deze toestemming voel je aan jezelf geven, want je hebt aan niemand meer iets onder controle te houden of te bewijzen.
Wat dit doet in je liefdesrelatie
Nergens wordt dit patroon zo zichtbaar als in een liefdesrelatie. Ongemerkt krijgt je partner de plek die je vader ooit had: degene van wie je toestemming nodig hebt, wiens oordeel bepaalt of je goed genoeg bent, wiens teleurstelling je koste wat kost wilt voorkomen.
Dat ziet er in het dagelijks leven heel gewoon uit. Je checkt onbewust eerst wat je partner ervan vindt, voordat je zelf weet wat jij ervan vindt. Je houdt een wens voor je, omdat je de reactie al voor je ziet. Je zegt ‘ja!’ tegen het weekend, de vakantie of de verbouwing, en voelt je later stil en ver weg. Of je kiest een keertje wél voor jezelf, en wordt daarna overspoeld door schuldgevoel van egoïsme, alsof je iets kapot hebt gemaakt.
Het kan ook andersom. Dan wordt je partner degene tegen wie je je verzet. Elk verzoek voelt als controle, elke opmerking als kritiek. Je vecht een oude strijd uit met iemand die er nooit bij was als het erom ging. Iemand die je niet goed heeft vastgehouden of gedragen, in jouw boosheid, onredelijkheid, hardheid of scherpte.
In beide gevallen gebeurt hetzelfde: je verhoudt je niet tot je partner zoals die is, maar tot een vader die in je hoofd meekijkt. En je partner voelt dat. Die krijgt een macht toegeschoven die hij of zij nooit heeft gevraagd, of wordt bestreden om iets wat hij of zij nooit heeft gedaan.
Volwassen liefde vraagt iets anders. Dat je dichtbij kunt blijven én bij jezelf kunt blijven. Dat je kunt zeggen wat je wilt, ook als je partner het er niet mee eens is, zonder in te storten of de deur dicht te gooien. Daar zit de ‘vadermoord’ in je relatie: niet in het winnen van de discussie of het krijgen van de toestemming, maar in het niet meer nodig hebben van toestemming om te mogen zijn en uiten wie jij zelf bent en waar je voor staat! Juist dan ontstaat er ruimte voor echte nabijheid. Je partner krijgt dan jou te zien, in plaats van je aanpassingen.
Wat helpt dan wel?
Het goede nieuws is dat dit geen vonnis is. Het is een ontwikkelingsstap die nog gezet moet worden. Een herkansing die je te nemen hebt. En die stap kun je ook later in je leven nog zetten. Een paar dingen die daarbij helpen:
Merk het moment van inzakken op. Niet om het meteen anders te doen, maar om te zien wat er gebeurt. Waar in je lijf voel je het? Wat zeg je tegen jezelf? Wie hoor je eigenlijk op de achtergrond meepraten, als je goed luistert?
Benoem de loyaliteit. Vraag jezelf eens: als ik dit écht zou kiezen en doen, wie zou ik dan in de steek laten? Wie wordt er kleiner, als ik groter wordt? Het antwoord kan je verrassen. En het alleen al zien, maakt iets bij je los.
Laat het verdriet toe. Onder de vaderwond ligt bijna altijd rouw. Om de vader die je niet had, om wat je nooit kreeg en ook niet meer gaat krijgen. Zolang je daar nog op wacht, blijf je in de positie van het kind. Als je het verdriet toelaat, kom je vrij om zelf volwassen te worden.
Verdraag je schaamte en het schuldgevoel. Als je voor jezelf gaat staan, ga je je waarschijnlijk schamen voor je anders willen of schuldig voelen over wat je hen aandoet. Dat is geen teken dat je iets verkeerd doet. Het is vaak juist het teken dat je iets nieuws doet. Je hoeft dit gevoel niet weg te krijgen. Je hebt het te leren verdragen, zonder dat het je terugzet in je oude gedrag. “Ik weet dat dit niet is wat jij wilde, maar ik wil dit toch doen”. “Kijk liefdevol naar me als ik andere keuzes maak”.
Begin klein. Je hoeft niet morgen je baan op te zeggen of je vader te confronteren. Dit laatste zou ik überhaupt niet vaak aanraden. Die man die nu op leeftijd is, die laten we met rust. Begin zelf: met één keer nee zeggen. Eén wens hardop uitspreken. Eén keer niet afwachten. Elke kleine daad van eigenaarschap leert je zenuwstelsel dat het veilig is om jezelf te zijn en dat het goed voelt om trouw aan jezelf te blijven.
Doe het niet in je eentje en met jezelf. Wat in een relatie is ontstaan, heelt ook het best in een relatie. Met iemand die jouw kracht kan verdragen, die niet schrikt van jouw mening en die blijft staan als je botst of gaat schuren. Soms is dat een partner, maar vaker een goede vriend, of een therapeut.
Tot slot
De ‘vadermoord’ gaat dus niet écht over dood en afscheid nemen van je vader. Het gaat over afscheid nemen van de plek, waar je als kind in je loyaliteit bent blijven staan.
Van het wachten op goedkeuring en hopen, dat hij je alsnog eens zegt wat je zo graag had willen horen. Óf van het juist rebelleren en trappen tegen zijn mening in, als protest tegen zijn afwezigheid of onvermogen.
Als dat lukt, gebeurt er vaak iets onverwachts: er komt ruimte voor jouw eigenheid. Je innerlijke autoriteit. Soms daardoor ook zelfs voor een nieuwe, rustigere band met je echte vader. Of met de herinnering aan hem. Niet meer als kind dat iets nodig heeft, maar als volwassene die zelf weet wat hij of zij wil.
Je hoeft niet langer te wachten op toestemming en je ontslaat je partner ook van deze taak. Die mag je aan jezelf geven.
Herken je jezelf hierin en wil je er samen naar kijken? Bij Good Conversations werk ik met mensen die vastzitten tussen weten en doen. Je bent welkom voor een gesprek.